Zakalat (zaklad) va ishonchnoma: uy uchun pul berishdan oldin nimani bilish kerak
Yangilangan:
Uy tanlangach, sotuvchi ko'pincha «zaklad» so'raydi, ba'zan esa uyni egasi emas, ishonchnoma bo'yicha vakil sotadi. Ikkala holatda ham pul notarial bitimdan oldin yoki egasiz beriladi, shuning uchun xavf yuqori. Quyida qonunda nima deyilgani va nimani tekshirish kerakligi, 2026-yil noyabr holatiga.
Zakalat nima
Qonundagi atama «zakalat», xalq orasida «zaklad» deyiladi. Bu shartnoma tuzilganini isbotlash va uning bajarilishini ta'minlash uchun bir taraf beradigan pul (Fuqarolik kodeksining 311-moddasi).
- Zakalat haqidagi kelishuv summadan qat'i nazar yozma tuziladi.
- Yozma kelishuv bo'lmasa yoki pul zakalatmi-yo'qmi shubha tug'ilsa, u bo'nak (avans) deb hisoblanadi. Bo'nakka zakalat qoidalari (ushlab qolish yoki ikki baravar qaytarish) qo'llanmaydi.
Bitim bo'lmasa, zakalat nima bo'ladi
- Tomonlar kelishib bitimdan voz kechsa yoki uni bajarish imkonsiz bo'lib qolsa, zakalat qaytariladi.
- Bitim xaridor aybi bilan bo'lmasa, zakalat sotuvchida qoladi.
- Bitim sotuvchi aybi bilan bo'lmasa, sotuvchi zakalatni ikki baravar qaytaradi, agar qonunchilikda boshqacha qoida bo'lmasa.
- Bundan tashqari, aybdor taraf shartnomada boshqacha yozilmagan bo'lsa, ikkinchi tarafga zararni ham qoplaydi, zakalat summasi hisobga olinadi (312-modda).
Dastlabki shartnoma
Dastlabki shartnoma asosiy shartnoma uchun belgilangan shaklda tuziladi, aks holda u haqiqiy emas (Fuqarolik kodeksining 361-moddasi). Uy oldi-sotdi shartnomasi notarial tasdiqlanadi (488-modda), demak uy bo'yicha dastlabki shartnoma ham notarial bo'lishi kerak.
Oddiy tilxat yoki notarial bo'lmagan «dastlabki shartnoma» bilan katta summa berishdan oldin notarius bilan maslahatlashing: bunday hujjat siz kutgan himoyani bermasligi mumkin.
Zakalat bersangiz: qisqa ro'yxat
- Avval uyni tekshiring: Uytekshir da manzilni, kadastr hujjatlarini va taqiqni.
- Pulni vositachiga emas, uy egasining o'ziga bering.
- Kelishuvni yozma tuzing: summa, bu aynan zakalat ekani, uy (manzil va kadastr raqami), narx, notarial bitim muddati va har bir taraf voz kechsa nima bo'lishi.
- Pulni bank orqali, to'lov maqsadini yozib o'tkazing: qo'lma-qo'l berilgan naqd pulni keyin isbotlash qiyin. 2026-yil 1-apreldan uy uchun to'lov baribir bank orqali o'tadi (PF-246-son Farmon).
- Summani oshirib yubormang: qonun uni cheklamaydi, lekin pulni yo'qotish xavfi sizda.
Uy ishonchnoma bilan sotilsa
- Uyni sotish uchun ishonchnoma notarial tasdiqlangan bo'lishi shart (Fuqarolik kodeksining 135-moddasi).
- Ishonchnoma ko'pi bilan 3 yilga beriladi, muddati yozilmagan bo'lsa 1 yil amal qiladi. Berilgan sanasi yo'q ishonchnoma haqiqiy emas (139-modda).
- Egasi ishonchnomani istalgan vaqtda bekor qilishi mumkin, bu huquqdan voz kechish haqidagi kelishuv haqiqiy emas (141-modda).
- Ishonchnoma bergan odam vafot etsa, muomalaga layoqatsiz, muomala layoqati cheklangan yoki bedarak yo'qolgan deb topilsa ham ishonchnoma bekor bo'ladi (141-modda).
- Vakil vakolatni boshqa shaxsga o'tkazgan bo'lsa, bu ham notarial bo'lishi va asosiy ishonchnoma muddatidan oshmasligi kerak (140-modda).
- Ishonchnomada vakolatlar yoziladi: uyni sotish va pulni olish huquqi aniq ko'rsatilganini tekshiring.
Ishonchnomani qanday tekshirish
- Ishonchnoma haqiqiyligini Adliya vazirligining Vakolat.uz platformasida bepul onlayn tekshirish mumkin (Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 25-dekabrdagi 825-son qarori).
- Bitimda notarius ham vakilning vakolatini tekshiradi: tizim orqali ishonchnoma bekor qilinmaganini va uni bergan odam vafot etmaganini ko'radi (726-son qaror, 16-band).
- Iloji bo'lsa, uy egasining o'zi bilan gaplashing, video qo'ng'iroq orqali bo'lsa ham, va narxni u bilan tasdiqlang.
- Pulni vakilga qo'lma-qo'l bermang: rasmiy tartibda to'lov notarial bitim doirasida bank orqali o'tadi.
Bunday ishonchnomani rasmiylashtirish narxi: davlat boji yaqin qarindoshlarga 110 000 so'm, boshqalarga 220 000 so'm («Davlat boji to'g'risida»gi Qonun ilovasi, 4-band «r»), notariusning loyiha tayyorlash haqi eng ko'pi 44 000 so'm.
Bitimning o'zi qanday o'tishi, narxi va soliq haqida: uy oldi-sotdisi 2026.
1-tekshiruv bepul · Telegram orqali kirish
Manzilni tekshirishKo'p beriladigan savollar
Zaklad qaytariladimi?
Tomonlar kelishib bitimdan voz kechsa yoki uni bajarish imkonsiz bo'lsa, ha. Bitim xaridor aybi bilan bo'lmasa, zakalat sotuvchida qoladi. Sotuvchi aybi bilan bo'lmasa, u zakalatni ikki baravar qaytaradi (Fuqarolik kodeksining 312-moddasi).
Uy uchun qancha zaklad berish kerak?
Qonun summani cheklamaydi, lekin zakalat haqidagi kelishuv har qanday summada yozma bo'lishi shart. Pulni yo'qotish xavfini hisobga olib, summani oshirib yubormang.
General ishonchnoma bilan uy olsa bo'ladimi?
Muhimi ishonchnoma notarial, muddati o'tmagan, bekor qilinmagan va unda uyni sotish huquqi aniq yozilgan bo'lishi. Uni Vakolat.uz da tekshiring, bitimda notarius ham tekshiradi.
Ishonchnoma bekor qilingan bo'lsa-yu, men bilmasam-chi?
Vakil bekor qilinganini bilgunga yoki bilishi lozim bo'lgunga qadar qilgan bitimi kuchda qoladi, agar siz ham bekor qilinganini bilmagan va bilishingiz lozim bo'lmagan bo'lsangiz (143-modda). Shuning uchun ishonchnomani bitimdan oldin tekshiring.
Boshqa maqolalar
- Toshkent bosh rejasi 2045: renovatsiya zonalari tumanlar bo'yicha
- Uy va kvartira oldi-sotdisi 2026: tartib, hujjatlar, notarius narxi va soliq
- Toshkent tumanlari: qayerda uy olishda xavf belgilari ko'proq
- Uy yoki kvartira taqiqda emasligini qanday tekshirish mumkin
- Kadastr raqami: qanday aniqlash va uy hujjatlarini qanday tekshirish
- Novostroyka olishdan oldin quruvchi va obyektni qanday tekshirish
- Majburiy auksiondagi uylar: nima uchun uy savdoga qo'yiladi va nimani tekshirish kerak